პრიცკერის არქიტექტურული პრემია (Pritzker Architecture Prize), რომელიც 1979 წელს ჯეი და სინდი პრიცკერებმა „ჰაიატის ფონდის“ (Hyatt Foundation) მეშვეობით დააარსეს, საზოგადოებაში ხშირად „არქიტექტურის ნობელის პრემიად“ მოიხსენიება. ეს ჯილდო ყოველწლიურად გადაეცემა არქიტექტორს, რომლის ნამუშევრებიც ნიჭის, ხედვისა და კაცობრიობის წინაშე უდიდესი წვლილის უნიკალურ სინთეზს წარმოადგენს.
პრიცკერის პრემიის მნიშვნელობისა და გავლენის უკეთ აღსაქმელად, საინტერესოა იმ არქიტექტორების გაცნობა, რომელთა ნამუშევრებმა თანამედროვე არქიტექტურის განვითარებაში მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა.
ფრენკ გერი (Frank Gehry) 1989 წლის ლაურეატი | დეკონსტრუქტივიზმი
ფრენკ გერიმ დაამსხვრია შენობის, როგორც ტრადიციული „ყუთის“, იდეა. ის არქიტექტურას უდგება როგორც სკულპტურას – იყენებს მოწინავე კომპიუტერულ პროგრამებს, რათა შექმნას ფორმები ისეთი არატრადიციული მასალებისგან, როგორიცაა ტიტანი და გოფრირებული ლითონი.
გუგენჰაიმის მუზეუმი ბილბაოში ფრენკ გერის არქიტექტურული ხედვის ერთ-ერთი საუკეთესო გამოხატულებაა. მისი სკულპტურული ფორმები და მოძრავი, ორგანული მოცულობები არღვევს ტრადიციულ არქიტექტურულ ჩარჩოებს და შენობას ქალაქის მთავარ იდენტობად აქცევს.
ზაჰა ჰადიდი (Zaha Hadid) 2004 წლის ლაურეატი | პარამეტრიციზმი და დენადობა
ზაჰა ჰადიდი პირველი ქალი იყო, რომელმაც პრიცკერის პრემია მოიპოვა, რითაც არქიტექტურის სამყაროში არსებული ბარიერები დაამსხვრია. მას „სიმრუდის დედოფალსაც“ უწოდებდნენ. ჰადიდმა უარი თქვა მკაცრ, 90-გრადუსიან კუთხეებზე და კომპიუტერული გეომეტრიის დახმარებით შექმნა შენობები, რომლებიც ბუნებრივ ლანდშაფტებს, მდინარის დინებასა და გეოლოგიურ ფორმირებებს მოგვაგონებს.
ჰეიდარ ალიევის ცენტრი ბაქოში ზაჰა ჰადიდის შემოქმედებითი ხედვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ნიმუშად ითვლება. მისი თავისუფალი, ტალღოვანი გეომეტრია და მკაცრი სტრუქტურული საზღვრების არარსებობა ქმნის სივრცეს, რომელიც ბუნებრივ ლანდშაფტთან თითქოს ერთ მთლიანობად აღიქმება.
ტადაო ანდო (Tadao Ando) 1995 წლის ლაურეატი | მინიმალისტური ზენი და ბეტონი
გერისა და ჰადიდის სირთულისგან განსხვავებით, თვითნასწავლი იაპონელი არქიტექტორი ტადაო ანდო აბსოლუტურ სიმარტივეს ეყრდნობა. მისი ფილოსოფიის ცენტრში „არაფრობა“ (სიცარიელე) დგას. ის იყენებს სადა, შიშველ არქიტექტურულ ბეტონს, ბაზისურ გეომეტრიულ ფორმებს და ბუნებრივ ელემენტებს – სინათლეს, ქარსა და წყალს, რათა შექმნას ღრმად სულიერი, მედიტაციური სივრცეები.
ტადაო ანდოს ნამუშევარი სინათლის ეკლესია იაპონიაში მისი მინიმალისტური არქიტექტურული ხედვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გამოხატულებას წარმოადგენს. ბეტონის მკაცრ ზედაპირზე გაკეთებული ჯვრის ფორმის ჭრილი სივრცეში შუქის ერთადერთ წყაროდ იქცევა, რის შედეგადაც ინტერიერში იქმნება ძლიერი, სულიერი და ღრმა ატმოსფერო.
ფრენკ გერი, ზაჰა ჰადიდი და ტადაო ანდო წარმოადგენენ ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებულ, თუმცა ერთიან არქიტექტურულ ხედვას, რომელიც პრიცკერის პრემიის ლაურეატების მრავალფეროვნებას ასახავს.
გერი დეკონსტრუქტივიზმის მიმართულებით ქმნის ექსპრესიულ, სკულპტურულ ფორმებს ტიტანის, მინისა და ფოლადის გამოყენებით, სადაც არქიტექტურა ტრადიციული ჩარჩოებისგან თავისუფლდება და თითქმის ხელოვნების ობიექტად გარდაიქმნება.
ჰადიდი პარამეტრიციზმისა და მოქნილი, უწყვეტი ფორმების საშუალებით ავითარებს ნეოფუტურისტულ სივრცეებს, სადაც ბეტონი და სხვა მასალები ქმნის ლანდშაფტივით გარდამავალ არქიტექტურას.
ანდო კი ამ სპექტრის საპირისპირო პოლუსზე დგას და მინიმალიზმის მეშვეობით, გლუვი ბეტონის, სინათლისა და ჩრდილის ურთიერთქმედებით ქმნის სივრცეებს, სადაც არქიტექტურა სიმარტივით იღებს სულიერ მნიშვნელობას.
მიუხედავად ამ განსხვავებებისა, სამივე მათგანი ერთ საერთო იდეას ემსახურება – არქიტექტურის გადაქცევას გამოცდილებად, რომელიც სცდება მხოლოდ ფუნქციურ ან ესთეტიკურ ჩარჩოებს. პრიზის სიმბოლურ ნაწილად კი თითოეული ლაურეატი იღებს ბრინჯაოს მედალს, რომელიც ლუის სალივანის ესკიზებზეა დაფუძნებული და რომლის უკანა მხარეს ამოტვიფრულია ლათინური ფორმულა Firmitas, Utilitas, Venustas ნიშნავს სიმტკიცეს, სარგებლიანობასა და სილამაზეს.
ავტორი: სოფიო ხეცურიანი
წყარო1
